Benuttingsgraad van machines verbeteren: strategieen voor productiebedrijven

Veel productiebedrijven overwegen een nieuwe machine, terwijl hun bestaande machines maar een deel van de tijd daadwerkelijk produceren. De benuttingsgraad verbeteren betekent meer halen uit de capaciteit die u al hebt: hetzelfde machinepark, meer output, zonder investering in extra apparatuur. Dit artikel legt uit wat de benuttingsgraad is, welke verliezen die drukken en met welke strategieen u die gericht verhoogt.

Wat is de benuttingsgraad?

De benuttingsgraad, ook wel bezettingsgraad genoemd, geeft aan welk deel van de beschikbare of geplande tijd een machine daadwerkelijk produceert. Staat een machine veel stil door storingen, omstellingen of wachttijd, dan is de benuttingsgraad laag, ook al is de machine technisch beschikbaar. Een hogere benuttingsgraad betekent dat dezelfde machine in dezelfde tijd meer produceert, wat de productiekosten per stuk verlaagt en investeringen in extra capaciteit kan uitstellen.

Welke verliezen drukken de benuttingsgraad?

De benuttingsgraad wordt gedrukt door alles wat een machine belet te produceren terwijl ze dat zou moeten doen. De belangrijkste zijn ongeplande stilstand door storingen, lange omsteltijden bij productwissels, wachttijd door materiaal- of personeelstekort, en micro-stops die samen verrassend veel tijd kosten. Vaak is niet duidelijk welke van deze verliezen het zwaarst weegt, simpelweg omdat ze niet nauwkeurig worden gemeten. Dat inzicht is de eerste voorwaarde voor verbetering.

Strategie 1: stilstand reduceren

De grootste hefboom is meestal het terugdringen van ongeplande stilstand. Een vorm van vorbeugende onderhoud vermindert storingen, en een nauwkeurige stilstandanalyse laat zien welke storingsoorzaken de meeste tijd kosten. Door de grootste oorzaken systematisch aan te pakken, stijgt de benuttingsgraad direct, want elke vermeden storing is productietijd die terugkomt.

Strategie 2: omsteltijden verkorten

Bij bedrijven met veel productwissels gaat een groot deel van de tijd verloren aan omstellen. De SMED-methode verkort omsteltijden door interne en externe omstelhandelingen te scheiden en zo veel mogelijk voorbereiding bij draaiende machine te doen. Kortere omstellingen betekenen minder stilstand en dus een hogere benuttingsgraad, vooral op lijnen die vaak wisselen tussen producten.

Strategie 3: wachttijd en micro-stops wegnemen

Wachttijd door materiaal-, personeels- of informatietekort is vaak organisatorisch op te lossen, met betere planning en afstemming. Micro-stops, korte onderbrekingen van enkele seconden, zijn lastiger omdat ze handmatig nauwelijks worden opgemerkt, maar samen vormen ze een aanzienlijk verlies. Ze zichtbaar maken en hun terugkerende oorzaken wegnemen, levert vaak een onverwacht grote winst in benuttingsgraad op.

Waarom meten de basis is van elke verbetering

Geen van deze strategieen werkt zonder betrouwbare meting. Wie niet weet hoe hoog de benuttingsgraad werkelijk is en welk verlies die het meest drukt, verspreidt verbeterinspanning over de verkeerde plekken. Veel fabrieken overschatten hun benuttingsgraad omdat korte stops en wachttijd in handmatige registratie ontbreken. Een automatische, nauwkeurige meting schept de objectieve basis om te zien waar de grootste winst ligt en om het effect van maatregelen aan te tonen.

Een gestructureerde aanpak

Een duurzame verbetering volgt een vast ritme. Meet eerst de benuttingsgraad nauwkeurig en leg de verliezen vast. Bepaal vervolgens met een Pareto-analyse welk verlies het zwaarst weegt, want dat verschilt per fabriek. Pak die grootste oorzaak gericht aan, meet het effect, en herhaal. Deze datagedreven cyclus voorkomt dat moeite naar onbelangrijke oorzaken gaat en maakt vooruitgang meetbaar.

Benuttingsgraad verhogen met TeepTrak

TeepTrak levert de datagrondslag om de benuttingsgraad gericht te verhogen. Niet-invasieve sensoren meten automatisch en in realtime wanneer een machine produceert en wanneer niet, inclusief micro-stops vanaf drie seconden en omsteltijden tot op de seconde. Automatische Pareto-analyses tonen welk verlies de benuttingsgraad het meest drukt, en de machine-learning-engine JEMBA herkent terugkerende patronen. Omdat de sensoren op elke elektrisch aangedreven machine werken, is het systeem snel operationeel, zonder ingreep in de machine en zonder productiestop bij installatie.

Veelgestelde vragen

Wat is de benuttingsgraad van een machine?

De benuttingsgraad geeft aan welk deel van de beschikbare of geplande tijd een machine daadwerkelijk produceert. Een lage benuttingsgraad betekent dat de machine veel stilstaat door storingen, omstellingen of wachttijd, ook al is ze technisch beschikbaar. Een hogere benuttingsgraad betekent meer output uit dezelfde capaciteit.

Hoe kan ik de benuttingsgraad verbeteren?

Door eerst nauwkeurig te meten en met een Pareto-analyse het grootste verlies te bepalen, en dat gericht aan te pakken. De belangrijkste hefbomen zijn het reduceren van ongeplande stilstand, het verkorten van omsteltijden en het wegnemen van wachttijd en micro-stops. Meet daarna het effect en herhaal de cyclus.

Welk verlies drukt de benuttingsgraad het meest?

Dat verschilt per fabriek en is alleen via meting en een Pareto-analyse vast te stellen. In veel productiebedrijven weegt ongeplande stilstand het zwaarst, maar bij bedrijven met veel productwissels kunnen omsteltijden dominant zijn. Een datagedreven analyse voorkomt dat u de verkeerde oorzaak aanpakt.

Verhoog ik de benuttingsgraad zonder nieuwe machines te kopen?

Ja, dat is juist de kern. Door bestaande machines meer van de tijd te laten produceren, haalt u meer output uit dezelfde capaciteit, wat investeringen in extra apparatuur kan uitstellen. Een hogere benuttingsgraad verlaagt bovendien de productiekosten per stuk.

Waarom is meten zo belangrijk?

Omdat zonder betrouwbare data onduidelijk blijft hoe hoog de benuttingsgraad werkelijk is en welk verlies die het meest drukt. Veel fabrieken overschatten hun benuttingsgraad omdat korte stops en wachttijd in handmatige registratie ontbreken. Automatische meting schept de objectieve basis voor gerichte verbetering.

Hoeveel kan de benuttingsgraad stijgen?

Dat hangt sterk af van het uitgangsniveau, dat vaak lager ligt dan gedacht. Veel fabrieken ontdekken na nauwkeurige meting aanzienlijke ruimte voor verbetering. De exacte potentie wordt pas duidelijk na meting en een Pareto-analyse van uw eigen verliezen.

Hoe helpt TeepTrak de benuttingsgraad te verhogen?

TeepTrak meet automatisch en in realtime wanneer een machine produceert en wanneer niet, inclusief micro-stops vanaf drie seconden, en toont via Pareto-analyses welk verlies de benuttingsgraad het meest drukt. De engine JEMBA herkent patronen. Zo ontstaat de datagrondslag voor een gerichte, meetbare stijging van de benuttingsgraad.

Haal meer uit uw machines – vraag een demo aan

Hoe u de benuttingsgraad berekent en hoe die zich verhoudt tot de OEE, leest u in ons artikel over benuttingsgraad berekenen. Welke tools daarbij helpen, leest u in ons artikel over benuttingsgraad monitoren met software en sensoren.